KCSE Past Papers 2016 Kiswahili Paper 2 (102/2)

Click Here - Free KCSE Past Papers » KNEC Past Exams » Free Downloads » KCSE Papers & Marking Schemes

Kenya Certificate of Secondary Education

2016 Kiswahili Karatasi ya 1

Lugha

1 UFAHAMU: (Alama 15)

Soma kifungu kifuatacho kisha ujibu maswali.

Ulimwengu unatakiwa kuzua mbinu za kulitatua tatizo la ufukara ambao ni kikwazo kikuu cha juhudi za maendeleo.

Ufukara unayakabili mataifa mengi yanayoendelea na kuyatosa kwenye shida nyingi huku mataifa ya magharibi yakizidi kupiga hatua kubwa za kimaendeleo.

Tofauti iliyopo kati ya mataifa yanayoendelea na yaliyoendelea inaendelea kuongezeka kila siku.

Miongoni mwa sababu zinazochangia katika ufukara huu ni pamoja na ufisadi, uongozi mbaya, turathi za kikoloni na uchumi unaotegemea kilimo ambacho hutegemea mvua isiyoweza kutabirika.

Vilevile, mataifa yanayoendelea yana idadi kubwa ya watu inayoupiku uwezo wa mataifa husika.

Pamoja na haya, mataifa haya hayana uwezo wa kuwakomboa raia wake kutoka katika lindi la umaskini huu unaokithiri. Ukosefu wa elimu na nafasi adimu za kazi huchangia pia katika tatizo hili.

Ni wazi kuwa ufukara una athari hasi kote ulimwenguni. Aghalabu, ufukara huchipuza matendo mabaya.

Ni rahisi kuwashawishi wananchi maskini kushiriki katika uhalifu iii kujinasua kutoka kwenye lindi la kimaskini.

Udhaifit huu huweza kuzaa mbegu ya kuatika maovu ya kila aina ukiwemo ugaidi.

Mataifa yaliyoendelea yanatakiwa kuyaburai madeni yanayoyadai mataifa yanayaoendelea kama njia moja ya kupambana na ufukara.

Mataifa haya maskini hutumia asilimia kubwa ya mapato ya kitaifa kuyalipia madeni haya.

Hali hii imeyafanya mataifa haya kushindwa kujikwamua kutoka kwenye minyororo ya ufukara.

Njia nyingine ya kuyasaidia mataifa haya ni kukubali kutoa ruzuku za kimaendeleo badala ya mikopo kwa nchi husika.

Mataifa yanayoendelea nayo yanatakiwa kuchukua hatua katika kuwanusuru raia wake kutoka kwenye dhiki hii.

Ni sharti yaibuke na mikakati kabambe ya kupambana na ufukara.

Itakuwa na faida kubwa iwapo mataifa haya yataunda sera zinazotambua ufukara kama tatizo kuu linalozikabili na kuweka mikakati ya kuwaokoa raia wake kutoka kwenye tatizo hili.

Pamoja na mikakati hii ni kuzalisha nafasi za kazi, kuimarisha miundo msingi, kuendeleza elimu inayolenga kutatua matatizo maalumu katika jamii na kupanua viwanda.

Kuna pia haja ya viongozi kuwa waangalifu iii mfumo wa soko huru ambao unaendelezwa na mataifa yaliyondelea usiishie kuwa chanzo cha kufa kwa viwanda asilia.

Maamuzi yote ya sera za kiuchumi sharti yauzingatie uhalisia wa maisha ya raia wa mataifa haya. (a) Eleza athari za madeni kwa nchi zinazoendelea. (alama 1)

(b) Kwa nini umaskini unatawala mataifa yanayoendelea? (alama 4)

(c) Mwandishi anatoa mapendekezo yapi kwa mataifa yanayoendelea katika kutatua tatizo la ufukakra? (alama 4)

(d) Mfumo wa siko huru una mathara gani kwa mataifa yanayoendelea? (alama 2)

(e) Taja visawe vya maneno yafuatayo kama yalivyotumika katika kifungu. (alama 3)

(i) turathi za kikoloni

(ii) kuatika

(iii) kuyaburai

2 MUHTASARI: (Alama 15)

Soma kifungu laluatacho kisha ujibu maswali.

Taifa huundwa na watu wanaoishi katika nchi moja na wanaojitambua kisiasa kama watu walio na mwelekeo, maono na hatima sawa. Utaifa hujengwa kwenye misingi ya mapenzi kwa nchi.

Utambuzi wa cheo, eneo, hadhi, rangi na hata makabila wanakotoka raia wa taifa moja si chanzo cha kuwatanganisha.

Nchi moja huweza kuundwa na watu walio na tofauti chungu nzima zikiwemo tofauti za kikabila, kitabaka na kimawazo.

Hata hivyo, watu hawa huwa na kitu mfano wa gundi kinachowaunganisha na kuwafanya kuonea fahari nchi yao. Watu hao huwa na falsafa na imani sawa kama taifa inayoashiriwa hasa na wimbo wa taifa. Hata hivyo haya yote hayawezi kuwafikia katika kiwango cha kuunda taifa.

Uzalendo ndio mhimili mkuu wa utaifa. Uzalendo ni mapenzi aliyo nayo mtu kwa nchi yake. Mapenzi haya humwongoza mtu katika mawazo yake, itikadi yake, matendo yake, matamanio yake na mkabala wake kuhusu nchi na hatima ya nchi yake. Mzalendo hawezi kushiriki katika matendo yanayowcza kuiletea nchi yake maangamizo kwa vyovyote vile.

Mzalendo huongozwa na mwenge wa wema.

Mzalendo hawezi kushiriki kwenye shughuli zozote zinazohujumu mshikamano wa kitaifa. Yeye hatawaliwi na ubinafsi wa kutaka kufaidi nafsi yake na ya jamii yake finyu.

Matendo yake yote huongozwa na ari ya kuiboresha nchi yake. Anayeipenda nchi yake hujiepusha na ulafi wa kujilimbikizia mali.

Yuko radhi kuhasirika mradi taifa lake linufaike.

Utaifa ni mche aali unaopaliliwa kwa uzalendo, kuepuka uchu wa nafsi na taasubi hasi zikuwepo za kikabila na ubinafsi.

Hali hii inapofikiwa, hatima ya taifa na mustakabali wa raia wake huwa wenye matumaini makubwa.

(a) Kwa maneno 40 — 50 dondoa sifa kuu za utaifa. (alama 6, 1 ya mtiririki

Matayarisho

Nakala safi

(a) Kwa maneno 40 — 50 dondoa sifa kuu za utaifa. (alama 6, 1 ya mtiririki

Matayarisho

Nakala safi

3 MATUMIZI YA LUGHA: (alama 40)

(a) Tumia nomino yoyote katika ngeli ya 1 —1 kutunga sentensi. (alama 1).

(b) (i) Nini maana ya silabi. (alama 2)

(ii) Tunga neno lenye muundo huu wa silabi: lrabu + konsonanti + konsonanti + irabu.

(c) Tunga sentensi hii upya kwa kufuata maagizo: Wasichana wanaingia darasani kwa haraka.

(Andika kinyume chake). (alama 2)

(d) Tambua kiambishi awali na tamati kati neno: Alalaye (alama 2)

(e) Ainisha vivumishi katika sentensi hii. Mzee mwenyewe ni mkongwe na amepewa zawadi kwa kuwa shamba lake lilitoa mazao mengi. (alama 4)

(f) Askari wasipopiga doria wala kushirikiana na raia hawatakuwa wametuhakikishia usalama. (yakinisha sentensi hii) (alama 2)

(g) "Shughuli yetu itakamilika kesho-., mama alimwambia mwanaye Juma (Andika katika usemi wa taari fa ). (alama 2)

(h) Changamua sentensi ifuatayo kwa kielelezo cha matawi. Mpira ulichezwa tulipokuwa tukipika. (alama 3)

(i) Dhihirisha matumizi matatu tofauti ya kimaana yatakayotokea kitenzi "ona" kikinyambuliwa katika kirai hiki "ona ndoto". (alama 3)

(j) Eleza matumizi ya hali za "ka" na "hu" katika sentensi zifuatazo:

(i) Balozi huja Napa kila mara. (Attila 1)

(ii) Mpishi alipika, *us mkuwa na ak%gawa chakula. (alama 1)

(k) Eleza maana mbili zinazojitokeza katika sentensi: Tuliitwa na baba. (alama 2)

(1) Akifisha: Shangazi alimwambia mwanawe njoo nikupeleke kwenu jioni motto aliuliza kwetu wapi? (alama 4)

(m) Eleza matumizi mawili ya kiambishi —ji- (alama 2)

(i) (n) Tunga sentensi hii upya kwa kutumia visawe vya maneno yaliyopigwa mstari. (alama 3)

Kiambaza kilimuumiza ghulamu alipokuwa akipanda.

(o) Tumia kitenzi "Fa" katika sentensi kuonyesha mazoea. (alama 2)

(p) Ainisha vihusishi katika sentensi ifuatayo: Babu alifika mapema kuliko wote halafu akaondoka. (alama 2)

(q) Tumia kitenzi "tafakari" kama nomino katika sentensi. (alama 1)

(r) Andika upya sentensi ifuatayo kwa kutumia viwakilishi badala ya nomino zilizopigwa mstari. Mwanamziki ataembelea mji. (alama 1)

4 ISIMUJAMII (Alama 10)

Kwa kutoa mifano maridhawa, eleza kaida zozote tano ambazo mattunizi ya lugha hutegemea katika jamii.

Maswali na Majabu

2016 Kiswahili Karatasi ya 2

Lugha

(a) Eleza athari za madeni kwa nchi zinazoendelea.(alama 2)

❖ Asilimia kubwa ya patu la mataifa yanayoendelea huishia kulipa madeni haya.

❖ Hivyo inakuwa vigumu kwa mataifa hayo hujikwamua kutokana na umaskini

(b) Kwa nini umaskini unatawala mataifa yanayoendelea? (alama 4)

❖ Ufisadi, uongozi mbaya, turathi za kikoloni, uchumi kutegemea kilimo chenye mvua isiyotabirika, idadi kubwa ya watu, nafasi adimu za kazi, madeni na ukosefu wa elimu

(c) Mwandishi anatoa mapendekezo yapi kwa mataifa yanayoendelea katika kutatua tatizo la ufukara?(alama 4)

❖ Kuibuka na mikakati bora ya kupambana na umaskini.

❖ Sera zinazotambua kuwa rain wake wengi ni maskini.

❖ Kuzalisha nafasi za aura kuimarisha miundo msingi.

❖ Kuendeleza elimu inayolenga kutatua matatizo maalum

❖ Kupanua viwanda.

❖ Kuhakikisha kuwa mfumo wa soko huu hauishii kusababisha kufungwa kwa viwanda.

(d) Mfumo wa soko huru una mathara gani kwa mataifa yanayoendelea? (alama 2)

❖ Unaweza kuwa chanzo cha kufa kwa viwanda asilia.

(e) Taja visawe vya maneno yafuatayo kama yalivyotumika katika kifungu. {alama 3)

(i)Turathi za kikoloni >

❖ Masalio ya kikoioni / ukoloni mambo leo / athari za ukoloni.

(ii) Kuatika

❖ Kuzalisha/ kuwa

❖ chanzo/ kuanzisha/ kuleta/ kusababisha/ kupanda.

(iii) Kuyaburai

❖ Kuyasarnehe/ kuyaondoa/ kuyasahau/ kuyapuuza/ kuyafudlia mbali

Muhtasari (alama 15)

Soma kifungu kifuatacho kisha ujibu mnswali. Taifa huundwa na watu wanaoishi katika nchi moja na wanaojitambua kisiasa kama watu walio na mwelekeo, maono na hatima sawa. Utaifa hujengwa kwenye misingi ya mapenzi kwa nchi, Utambuzi wa cheo, eneo, hadhi, rangi na hata makabila wanakotoka raia wa taifa moja si chanzo cha kuwatanganisha.

Nchi moja huweza kuundwa na watu walio na tofauti chungu nzima zikiwemo tofauti za kikabila, kitabaka na kimawazo. Hata hivyo, watu hao huwa na folsafa na imani sawa kama taifa inayoashiriwa hasa na wimbo wa taifa. Hata hivyo haya yotc hayawezi kuwafikia katika kiwango cha kuunda taifa. Uzalendo ndio mhimili mkuu wa utaifa. Uzalendo ni mapenzi aliyo nayo mtu kwa nchi yake. Mapenzi haya humwongoza mtu katika mawazo yake, itikadi yake, matendo yake, matamanio yake na mkabala wake kuhusu nchi na hatima ya nchi yake.

Mzalendo hawezi kushiriki katika matendo yanayoweza kuiletea nchi yake maangamizo kwa vyovyote vile. Mzalendo huongozwa na mwenge wa wema. Mzalendo hawezi kushiriki kwenye shughuli zozote zinazohujumu mshikamano wa kitaifa. Yeye hatawaliwi na ubinafsi wa kutaka kufaidi nafsi yoke naya jamii yake firtyu. Matendo yake yote huongozwa na ari ya kuiboresha nchi yake. Anayeipenda nchi yake hujiepusha na ulafi wa kujilimbikizia mall.

Yuko radhi kuhasirika mradi taifa lake linufaike. Utaifa ni mche aali unaopaliliwa kwa uzalendo, kuepuka uchu wa nafsi na taasubi hasi zikuwepo za kikabila na ubinafsi. Hali hii inapofikiwa, hatima ya taifa na mustakabali wa raia wake huwa wenye matumaini makubwa

(a) Kwa maneno 40 - 50 dondoa sifa kuu za utaifa.(alama 6, 1 ya mtiririko)

❖ Kuwepo kwa hatima sawa

❖ Kuwepo kwa maono sawa

❖ Kuwepo kwa folsafa/ imani/itikadi sawa.

❖ Kuwepo kwa mwelekeo mmoja.

❖ Umejengwa kwa hisia za mapenzi kwa nchi.

(b) Ni nini misingi ya kutathmini mzalendo? (maneno 60 - 70) (alama 9, 1 ya mtiririko)

❖ Hawezi kushiriki kwenye shughuii zozote zinazohujumu mshikamano wa kitaifa.

❖ Hawezi kutawaliwa na ubinafsi

❖ Hujiepusha na ulafi wa kujilimbikizia mall.

❖ hawezi kutenda mambo ya kuiletea nchi yakemaangamizo.

❖ Yuko radhi kuhasirika kwa manufaa ya taifa lake.

❖ Matendo yake huongozwa na mwenge wa wema.

❖ Matendo yake huongozwa na ari kuiboresha nchi yake.

3.matumizi Ya Lugha (alama 40)

(a) Tumia nomino yoyote katika ngeli ya 1-1 kutunga sentensi. (alama 1)

❖ Mfano wa nomino ni kama: chumvi, sukari, mvua, chai, asali, furaha, huzuni, petrol nk. Mfano wa sentensi- Chumvi imemwagika.

(b) (i) Nini maana ya silabi (alama 2)

❖ Ni sauti moja au zaidi zinazotamkiwa kama fungu moja la sauti.

❖ Silabi ni kipashio cha utamkaji ambacho hutumiwa kwa pamoja kama fungu moja la sauti.

❖ Tamko, pigo, tamshi.

(ii) Tunga neno lenye muundo huu wa silabi: Irabu + konsonanti + konsonanti + irabu

afya, anza, ibia, enda, unga, uzwa, igwa, ugwa.

(c) Tunga sentensi hii upya kwa kufuata maagizo: Wasichana wanaingia darasani kwa haraka (andika kinume chake) (alama 2)

❖ Wasichana wanatoka darasani polepole/ taratibu/ asteaste/ halahala/ ala ala.

(d) Tambua kiambishi awaii na tamati kati neno: Alalaye (alama 2)

❖ A - awali o a - ye - tamati

(e) Ainisha vivumishi katika sentensi hii: mzee mwenyewe ni mkongwe na amepewa zawadi kwa kuwa shamba lake lilitoa mazao mengi. (alama 4)

❖ Mwenyewe - kivumishi cha pekee Mkengwe - kivumishi cha sifa Lake -kivumishi kimilikishi Mengi - kivumishi cha idadi

(f) Askari wasipopiga doria wala kushikiana na raia hawatakuwa wametuhakikishia usalama.

(yakinisha sentensi hii) (alama 2)

❖ Askari wakipiga/ wanapopiga/ wapigapo/ watakapopiga doria na kushirikiana na raia watakuwa wametuhakishia usalama.

(g) "Shughuli yetu itakamilika kesho", mama alimwambia mwanaye Juma. (Andika katika usemi wa taarifa). (alama 2)

❖ Mama alimwambia mwanawe/ mwanaye Juma kuwa shughuli yao ingekamilika siku ambayo ingefuata.

(h) Changamua sentensi ifuatayo kwa kielelezo cha matawi. Mpria ulichezwa tulipokuwa tukipika.(alama 3)

(i) Dhihirisha matumizi matatu tofauti ya kimaana yatakayotokea ketenzi "ona" kikinyambuliwa katika kirai hiki "ona ndoto". (alama 3)

❖ Onea ndoto

❖ Onewa ndoto

❖ Oneshwa ndoto

❖ Onesha ndoto

❖ Onoana ndoto

(j) Eleza matumizi ya hali za "ka" na "hu" katika sentensi zifuatazo: (i) Balozi huja hapa kila mara. (alama 1)

❖ Hali ya mozoca kila mara kila siku mara kwa mara (ii) Mpishi alipika, akapakuwa na akagawa chakula. (alama 1)

• vitendo vinafuatana Mfulultzo wa vitendo Mfuatano wa vitendo Kufululizwa kwa vitendo

(k) Eleza maana mbili zinazojitokeza katika sentensi: Tuiiitwa na baba. Mtendaji ni baba

❖ Mtu mwingine alituita mimi pamoja na baba. Sisi pamoja na baba

❖ Mimi na mtu mwingine tuliitwa na baba Mimi na watu wengine tuliitwa na baba.

(I) Akifisha: Shangazi alimwambia mwanawe njoo nikupcleke kwenu jioni mtoto aliuliza kwetu wapi?(alama 4)

❖ Shangazi alimwambia mwanavve, "Njoo nikupeleke kwenu jioni." "Mtoto aliuliza, "Kwetu wapi?-

(m) Eleza matumizi mawili ya kiambishi -ji-.(alama 2)

❖ Mwanzoni mwa baadhi ya nomino katika ngeli ya LI-YA.

❖ Kujirejeiea/ kircjeshi cha mtenda/ kujitendea.

❖ Kuonyesha uzoefu

❖ Kuonyesha ukubwa Kuonesha udogo/ udunishaji

(n) Tunga sentensi hii upya kwa kutumia visawe vya maneno yaliopigwa mstari. Kiambaza kilimuumiza ghulamu alipokuwa akipanda. (alama 3)

❖ Ukuta ulimuumiza mvulana alipokuwa akiuparaga

(o) Tumia kitenzi "Fa" katika sentensi kuonyesha mazoea. (alama 2)

❖ Hufa/ hufisha/ afaye/ wafao

(p) Ainisha vihusishi katika sentensi ifuatayo: Babu alipika mapema kuliko wote halafu akaondoka.(alama 2)

❖ Kuliko - kulinganishi/ kiwango Halafu - wakati

(n) Tunga sentensi hii upya kwa kutumia visawe vya maneno yaliopigwa mstari. Kiambaza kilimuumiza ghulamu alipokuwa akipanda. (alama 3)

• Ukuta ulimuumiza mvulana alipokuwa akiuparaga

(o) Tumia kitenzi "Fa" katika sentensi kuonyesha mazoea. (alama 2)

• Hufa/ hufisha/ afaye/ wafao

(p) Ainisha vihusishi katika sentensi ifuatayo: Babu alifika mapema kuliko wote halafu akaondoka.(alama 2)

• Kuliko - kulinganishi / kiwango Halafu - wakati

(q) Tumia kitenzi "tafakaru" kama nomino katika sentensi. (alama 1)

• Kutafakari kwake kulimnufaisha.

• Utafakari huo utamwezesha kupiga hatua kimaendeleo. Tafakari zao ndizo zimewafikisha walipo.

(r) Andika upya sentensi ifuatayo kwa kutumia viwakilishi badala ya nomino zilizopigwa mstari. Mwanamziki ataembelea mji. (alama 1)

• Yeye/ yule/ huyu/ huyo atatembelea mji

3.matumizi Ya Lugha(alama 10)

Kwa kutoa mifano maridhawa, eleza kaida zozote tano ambazo matumizi ya lugha hutegemea katika jamii.

❖ Mazingira/ mahali

❖Jinsia/ uana

❖ Cheo/ hadhi

❖ Umri

❖Mada

❖ Muktadha

❖ Wakati/ misimu

❖ Malezi

❖ Taaluma/ kazi/ shughuli

❖ Mila/ desturi/ u'amaduni

❖ Hadhira.

❖ Njia ya mawasiliano I mani/ dini / itikadi + Tajriba/ uzoefu/ ujuzi

❖ Elimu(kiwango cha elimu)

❖ Hali/ hisia

❖ Lugha azijuazo mtu

❖ Wahusika

❖ Uhusiano

❖ Madhumuni/ lengo/ nia

❖ Tabaka

❖ Falsafa/ mtazamo

KCSE Results » KCSE Results Top 100 Schools - Kenya Certificate of Secondary Education – KCSE » KCSE Top 100 Candidates » Kenya Certificate of Secondary Education – KCSE » KNEC - Kenya National Examinations Council » Secondary Schools in Kenya » KNEC - Kenya National Examinations Council » Free KNEC KCSE Past Papers

Kenya Scholarships for Undergraduate Students » Kenya Scholarships for Postgraduate Students » Undergraduate Scholarships for Kenyan Students » Kenya Undergraduate Scholarships » Full Undergraduate Scholarships for Kenyans » Kenya Postgraduate Scholarships » Scholarships & Grants » Undergraduate Scholarships » Universities in Kenya » Kenya Universities and Colleges Central Placement Service (KUCCPS) » Colleges in Kenya » KASNEB Registration & Results » Secondary Schools Scholarships in Kenya » Undergraduate & Graduate Scholarships for Kenyans

Scholarships for African Students » Undergraduate Scholarships » African Women Scholarships & Grants » Developing Countries Scholarships » Erasmus Mundus Scholarships for Developing Countries » Fellowship Programs » Funding Grants for NGOs » Government Scholarships » LLM Scholarships » MBA Scholarships » PhD and Masters by Research Scholarships » Public Health Scholarships - MPH Scholarships » Refugees Scholarships » Research Grants » Scholarships and Grants

Scholarships in Australia » Scholarships in Belgium » Scholarships in Canada » Scholarships in Germany » Scholarships in Italy » Scholarships in Japan » Scholarships in Korea » Scholarships in Netherlands » Scholarships in UK » Scholarships in USA

Scholarship 2018/19

Undergraduate Scholarships,
Masters Scholarships,
PhD Scholarships,
International Scholarships.